Blog over de EU door Eveline Goesten

Gepubliceerd op 24 april 2021 om 10:17

Een pro Europeaan mag best kritisch zijn

Kan ik nog steeds zeggen dat ik een pro-Europeaan ben? Voor mij geen gekke vraag gezien 
het feit dat de waarden van individuele lidstaten uit de EU vaak - en voor mijn gevoel steeds
vaker - niet aansluiten op mijn eigen waarden. Dit terwijl het verbond van de EU voor mij in
eerste instantie een vanzelfsprekendheid is, omdat Europese samenwerking leidt tot
Europese samenhorigheid en het ons land geopolitiek gezien krachtiger maakt dan alleen.
Bovendien zijn mijn grensoverschrijdende vriendschappen mede mogelijk gemaakt door de
EU en sluiten de waarden waarop de EU is gestoeld (gelijkheid, zelfbeschikking, non-
discriminatie) aan op mijn waarden als D66’er.

Pro-EU of EU-kritisch

Ik ben een pro-Europeaan, maar ik ben niet altijd trots op de EU zoals deze nu is
vormgegeven. Voor mijn gevoel is dit tegenstrijdig, terwijl dat niet zo hoeft te zijn. In de
politieke arena word je in de regel gezien als een pro-Europeaan of een anti-Europeaan.
Voor nuance daartussen is weinig ruimte. Als pro-Europeaan sta je op de barricade om het
systeem met een paar ‘mitsen en maren’ te verdedigen, en als anti-Europeaan doe je het
tegenovergestelde. Ik wil ervoor pleiten dat je ook kritisch kunt zijn op de EU en tegelijkertijd
een pro-Europeaan kunt zijn. Deze kritiek is noodzakelijk, zodat in 2040 niemand meer als
pro- of anti-Europeaan op de barricade hoeft te staan. Dat de EU tegen die tijd een
volwaardig, democratisch gecontroleerde bestuurslaag is waar je niet tegen hoeft te zijn en
waarbinnen alle ruimte is om op staan voor je eigen ideeën en waarden en normen.

Europese Unie tussen systeem en waarden

Om mijn toekomstbeeld voor 2040 te bereiken, wil ik een onderscheid maken tussen
problemen die ontstaan door het verschil in interpretatie van Europese waarden en
problemen die ontstaan door invulling en werking van het Europees systeem.

Allereerst zijn er op systeemniveau voldoende problemen en oplossingen te identificeren. De
pappenheimers zijn alom bekend: het Europees Parlement moet stoppen met reizen naar
Straatsburg; het Parlement dient individuele Eurocommissarissen naar huis te kunnen
sturen; ambtenaren en vertegenwoordigers moeten minder reizen om kosten en de belasting
op het klimaat te verminderen; er moeten grensoverschrijdende politieke partijen en media
komen; een uniform Europees verkiezingsproces en een democratische verkiezing van de
president van de Commissie. Echter, het is moeilijk om deze hervormingen door te voeren,
want er is een sterk verschil in belangen onder burgers, politieke partijen en lidstaten. De
effectiviteit van het Europees besluitvormingsproces is niet ingericht op eigenbelang,
waardoor oplossingen er niet doorheen komen.

Daarnaast zijn er de problemen die ontstaan door een verschil in interpretatie van - in mijn
ogen - gedeelde waarden, zoals gelijkheid, zelfbeschikking en non-discriminatie. Neem
bijvoorbeeld de aantasting van vrouwenrechten in Hongarije en Polen. Het is een directe
inbreuk op mijn vrijheid als vrouw in Europa en dat vind ik pijnlijk. Ook de inbreuk op
journalistieke vrijheid en lhbtiq+-rechten in verschillende lidstaten raakt mij diep. Door het
ontstaan van verschillen in interpretatie van onze gemeenschappelijke waarden, worden op
dit moment in Europese lidstaten fundamentele mensenrechten en vrijheden aangetast. De
EU ‘staat erbij en kijkt ernaar’, gegijzeld door haar eigen systeem van besluitvorming. Ook
hiervoor geldt: het is moeilijk om hervormingen door te voeren, want er is een sterk verschil 
in belangen onder burgers, politieke partijen en lidstaten. De effectiviteit van het Europees
besluitvormingsproces is niet ingericht op eigenbelang, waardoor oplossingen er niet
doorheen komen.


Vragen die overblijven

Om de problemen die spelen op het gebied van Europese waarden en het Europees
systeem op te lossen, vind ik dat we het besluitvormingsproces moeten aanpassen. Dit klinkt
makkelijker gezegd dan gedaan. Op systeemniveau beland ik in een boek van Kafka: want,
om de geschetste problematiek op te lossen, dient de EU haar besluitvormingsproces in het
Europees systeem aan te passen. Het is ditzelfde systeem waardoor Europese
besluitvorming niet werkt en dus niet kan worden aangepast. Hoe doorbreken we deze
vicieuze cirkel?
Als het gaat om Europese waarden rest mij de vraag of we moeten willen dat Europa zich
bezighoudt met invulling van alle waarden. Waar gaat de EU over en waarover niet? Zoals ik
hierboven noem, vind ik het pijnlijk dat Polen en Hongarije nieuwe definities formuleren op
het gebied van gendergelijkheid, lhbtiq+ en vrouwenrechten. Maar, ik zou het nog veel
pijnlijker vinden als de interpretatie van vrouwenrechten een politieke discussie wordt op
Europees niveau en dat Polen en Hongarije zich daarmee met mijn vrouwenrechten gaan
bemoeien. Wanneer besluit de EU over waarden - binnen en van - een lidstaat, en wanneer
niet?

Vertrouwen in het Europees systeem en de voorwaarden

Om aanpassingen in het besluitvormingsproces mogelijk te maken, moeten de
basisvoorwaarden die zijn vastgelegd in de Europese verdragen (waaronder het Verdrag
van de Europese Unie en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens) worden
nageleefd. De kern van het probleem is het feit dat basisvoorwaarden niet altijd meer door
lidstaten worden toegepast en dat hier geen consequenties tegenover staan, zonder dat
deze consequenties de EU als geheel schaden. Om de problematiek op systeemniveau en
waardeniveau op te lossen, moet het systeem van sancties bij niet-naleving dus zo snel
mogelijk worden hervormd en strenger worden gehanteerd en toegepast.

Wanneer er daadwerkelijke sprake is van naleving van basisvoorwaarden, kan de
problematiek op waardeniveau en systeemniveau ook worden opgelost. Allereerst zorgt
naleving van basisvoorwaarden voor een mate van vertrouwen onder burgers, lidstaten en
politieke partijen. Daardoor hoeft niet alle besluitvorming meer plaats te vinden op basis van
een compromis tussen lidstaten en/of met een focus op eigenbelang. Dit leidt ertoe dat
oplossingen op systeemniveau er doorheen komen in het besluitvormingsproces. Zoals
bijvoorbeeld het instellen van Europese politieke partijen, invoeren van strengere controle op
Eurocommissarissen en misschien zelfs wel het afschaffen van de beruchte reis naar
Straatsburg. Ook zorgen basisvoorwaarden ervoor dat er geen discussie bestaat over het
wel/niet naleven van waarden, waaronder journalistieke vrijheid, lhbtq+ en vrouwenrechten,
waarna er binnen lidstaten wel discussie kan plaatsvinden over de invulling ervan, zonder
dat dit een inbreuk is op mijn persoonlijke vrijheid als Europees burger.


Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ik niet met burgers van andere lidstaten in gesprek mag
gaan om hen te overtuigen van mijn interpretatie van deze waarden, bijvoorbeeld aan de
hand van mijn eigen persoonlijke D66 idealen. Hierin is ook bij uitstek een rol voor de EU
weggelegd: om het gesprek over idealen - tussen burgers, politieke partijen en lidstaten – te
faciliteren. Neem bijvoorbeeld de aankomende Conferentie over de toekomst van Europa,
waarin Europeanen met elkaar in gesprek kunnen gaan over, je raad het al, de toekomst van
Europa. Daar staat tegenover dat ik dus als D66’er ook realistisch moet zijn over de uitkomst
van dit gesprek en de mogelijkheid dat die anders is dan mijn eigen verwachtingen.

Pro-Europees én kritisch

Kan ik nog steeds zeggen dat ik een pro-Europeaan ben? Ja, ik ben een pro-Europeaan,
maar ik ben en blijf ook kritisch op het systeem van de EU en de waarden daarbinnen. Ik
ben van mening dat de problemen die zijn ontstaan door het verschil in interpretatie van
waarden, en de problemen die er zijn op systeemniveau, kunnen worden opgelost door de
basisvoorwaarden die zijn vastgelegd in de Europese verdragen beter, harder en op meer
permanente basis te beschermen door het systeem van sancties bij niet-naleving te
hervormen en strenger te hanteren. Dan heb ik vertrouwen in de toekomst van de EU.
Wanneer de basis goed is, zijn ook verschillende interpretaties en invulling per lidstaat
acceptabel. Ook als dit niet mijn D66 idealen zijn. Zodat ik ook in 2040 als gewoon (niet pro
en niet anti) Europeaan op de barricade sta.


« 

Reactie plaatsen

Reacties

Edzo Ebbens
3 maanden geleden

Heel goed dat EU bij Kabinet 2040 ook aandacht krijgt.
Kritisch op de EU, ja maar altijd kritisch zijn, ook op je eigen partij, eigen afdeling, enz..
Spanningsveld tussen EU groot en sterk maken met veel landen en gelijkheid van normen en waarden. Gelijkheid van waarden en normen zo weinig mogelijk afdwingen door regels en sancties. Bedenk ook dat we in Nederland normen en waarden in verleden sterk veranderd zijn en nog steeds veranderen. Laten we primair zorgen dat we onze eigen normen en waarden goed en consequent naleven. En in EU in gesprek blijven met anders-denkenden. Net als binnen Nederland. En veel geduld hebben en waar enigszins mogelijk vertrouwen geven.

Edzo Ebbens
3 maanden geleden

Aanvullend:
Eigenbelang is in principe niet direct een verkeerde drijfveer.
Adam Smith:
Welbegrepen eigenbelang is een realistisch besef van welke acties (of juist je daarvan onthouden) iets/iemand/een land op termijn het meeste voordeel bezorgt.

Dus bij EU moet op lange termijn gezien ieder land overall voordeel moeten hebben van deelname aan en besluiten van EU. En daar dus vooraf van overtuigd, tot inzicht gebracht moeten worden.

Joep R
3 maanden geleden

Handhaving van Het naleven van basisvoorwaarden vereist dat er in de EU een partij is die kan beoordelen of deze worden nageleefd. Dat betekent dat deze instantie op Europees niveau moet interpreteren of een lidstaat aan de voorwaarden voldoet. Wordt het daarmee niet automatisch een politieke discussie op Europees niveau? Kun je basisvoorwaarden afdwingen zonder te tornen aan nationale interpretatie?